
Edebiyat Mevsimi’nin konusu “dergiler”di. Dolayısıyla 30 yılı aşkın bir dergicilik serüvenimizde konuşacak çok şey vardı, ama 40 dakikaya sığdırmak zordu.
Türkiye’nin en yaşlı çocuk dergisi Can Kardeş’i konuştuk. Dergilerin yetenekli yazar ve çizerler için bir fırsat olduğunu dile getirdim. Özellikle aldığım ilk telifin heyecanını dinleyicilerle paylaştım. Dergicilikle birlikte bir yazar ve çizer olarak yaşadığımız birçok zorlukları anlattım.
Bana ayrılan konu başlığım Edebiyat ve Çizgi idi. Bu çerçevede anlatılacak öyle çok şey var ki…
Mesela Türkiye’nin ilk mizah dergisi Diyojen’in ilk sayısından itibaren mizah dergilerinde edebiyatçıların ağırlıkta olduğunu biliyor muydunuz?
Halikarnas Balıkçısı, Aka Gündüz, Ref’i Cevat Ulunay ve Zahir Sıtkı Güvemli gibi.
Keza; Milliyet’in eski patronu Abdi İpekçi’nin karikatür çizdiğini hatırlatayım. Veya Orhan Veli’nin… Bu iç içelik edebî olayların da karikatüre malzeme teşkil etmesini sağladı bir bakıma.
Hatta Büyük Doğu Dergisi’nin kurucusu Necip Fazıl’ın da zaman zaman çizim yaptığını biliyor muydunuz? Ressama para bulamayınca mecburen eline tarama ucunu alıp bazı yazılara eskiz veya vinyet çizdiğini…
Vehip Sinan işte o yıllarda Büyük Doğu’nun kapısını çalar ve Necip Fazıl ile bir görüşme gerçekleştirir. Çizere ihtiyaç duyup duymadığını söylediğinde Necip Fazıl çizgisini görmek istediğini söyler ve Vehip Sinan birkaç çizimiyle birlikte Büyük Doğu’da çizmeye başlamıştır. Ama içindeki edebiyat aşkı da depreşmiştir. Necip Fazıl’a ısrarla yazı yazmasını söylediğinde o kendisine daima çizmesi gerektiğini söylemiştir. Sinan, mecburen yazı aşkını içine gömer.
Ne yazı ki, edebiyat ve çizginin “birlikteliği” uzun sürmez. Ayrılırlar. Zira, edebiyat kendi kulvarında devam ederken, mizah dergilerinin çoğalmasıyla birlikte “politika” ve “müstehcenlik” daha çok öne çıkacaktır. Bu da hem edebiyata hem de sanata büyük bir darbe indirir.
Karikatür deyince Cumhuriyet dönemi öncesi çizerlerinden Cem’i atlamamak gerekiyor. Çizginin ustası ve dahi diye niteleyebileceğimiz Cem, Osmanlı döneminde ona sağlanan hak ve hürriyeti sonun kadar kullanmış ve yeri geldiğinde padişahları bile “ti”ye alan çizimler gerçekleştirmişti… Ama ne zaman Cumhuriyet kuruldu. Kendi adını taşıyan mizah dergisinde bakanları ve hükümeti eleştiren karikatür çizdi, o zaman ona “dur” dendi. Mustafa Kemal bizzat Çankaya köşküne çağırarak, ona bir makam verdikten sonra kalemi bırakmasını “rica” etti.
Sistem eleştiriyi kaldırmıyordu. Cem karikatürü bıraktı. Bir bakıma hayata küstü, evine çekildi ve hayatının son demlerine kadar resimden başka bir uğraşla ilgilenmedi.
Çizgi dünyamızda Vehip Sinan’ın yeri bambaşka. Cumhuriyet dönemi sonrası çizerlerindendi. Ama Bab-ı Ali’de uzun zaman çizgisini sürdürdü. Yeni İstanbul, Sabah, Tercüman, Yeni Asya, Türkiye ve Zaman gazetelerinde çizdi.
Değerinin anlaşılıp anlaşılmadığına dair tartışmalar süredursun. Aslında ülkemizde özellikle “bizim mahalle”de çizerlerin pek kıymeti harbiyesi yoktur. Ne zamanki dar-ı bekaya irtihal eder, arkasından hayırla yad edilir ve kıymeti o zaman bilinir.
Gürbüz Azak’da hem yazar hem de çizerlerden… Yazar olarak kitapları mevcut. Çizer olarak da albümleri var. Ama belki de henüz hayatta olduğu için “şimdilik” görmezden geliniyor.
Gelelim organizasyona… Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi olarak Edebiyat Mevsimi’nde başarılı bir ev sahipliği yaptı diyebilirim. Zira, gençleri bir arada tutmak, bir o kadar da yazarları konuk etmek kolay bir iş değildir. Özellikle her gün konukların hınca hınç dolduğu bir ortamı hiç sayısı eksilmeden izlettirmek ve ilgiyi ayakta tutmak kolay değildir. Konuşmalar kısa ve özdü. Konuşmacılar kimsenin zamanını çalmadan başarıyla sunumlarını gerçekleştirdi. Sosyal medyada yapılan duyurular ilgiyi canlı tuttu. Hasılı, Edebiyat Mevsimi tam bir festival havasında geçti. Yetkilileri kutluyorum.
Dergicilik Türkiye’nin en ücra köşesinde olsa bile hayatiyetini sürdürecek. Tıpkı sahne tozu gibi, bu tozu yutan bir daha dergiciliği bırakamıyor. Çok satmasa da, popülist kültürün kurbanı da olsa, bu yükü omuzlarımızda seve seve taşıyacağımızdan emin olun.




